คอลัมน์ โลกปริทรรศน์

ตอน ปัญหาอิสราเอล-ปาเลสไตน์ ปี 2011

โดย รศ.ดร.ประภัสสร์   เทพชาตรี

          ความขัดแย้งระหว่างอิสราเอล-ปาเลสไตน์ เป็นปัญหายืดเยื้อมานาน ล่าสุดเมื่อช่วงสัปดาห์ที่แล้ว เรื่องนี้ ก็กลายเป็นประเด็นร้อนขึ้นมาอีก เพราะผู้นำปาเลสไตน์กำลังพยายามเสนอเรื่องการสมัครเป็นสมาชิกของ UN คอลัมน์โลกปริทรรศน์ในวันนี้ จะวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาเรื่องนี้ และแนวโน้มในอนาคต ดังนี้

         ปาเลสไตน์

         ปัญหาเรื่องนี้ได้ปะทุขึ้นมาอีกครั้ง จากการที่ผู้นำปาเลสไตน์ Mahmoud Abbas ได้กล่าวสุนทรพจน์ในที่ประชุมใหญ่ของสมัชชาใหญ่สหประชาติ (UNGA) เมื่อวันที่ 23 กันยายนที่ผ่านมา โดยจะเสนอเรื่องให้ทาง UN รับรองปาเลสไตน์ว่า มีสถานะเป็นรัฐ พร้อมกับเป็นสมาชิกของ UN ซึ่งต่อมา นาย Abbas ได้ยื่นเรื่องนี้อย่างเป็นทางการ ให้แก่ Ban Ki-moon เลขาธิการ UN โดย Abbas ได้กล่าวโจมตีอิสราเอลว่า ยึดครองปาเลสไตน์ในลักษณะเหมือนเป็นเมืองขึ้น และเรียกร้องให้มีการเจรจาบนพื้นฐานของข้อตกลงพรมแดนก่อนปี 1967 

         Abbas ได้กล่าวถึงสาเหตุที่ต้องการให้ UN ให้การยอมรับปาเลสไตน์ในสถานะเป็นรัฐนั้น เพราะเบื่อหน่ายต่อความล่าช้าในการเจรจาสันติภาพกับอิสราเอล และต่อการที่ชาวอิสราเอลยังคงอาศัยอยู่ในเขต West Bank และทางตะวันออกของกรุงเยรูซาเล็ม ปาเลสไตน์ต้องการได้รับการยอมรับดินแดนที่ตกลงกันก่อนปี 1967 ที่จะคืนให้แก่ปาเลสไตน์ ได้แก่ เขตกาซา เขต West Bank และเขตทางตะวันออกของกรุงเยรูซาเล็ม โดยได้กล่าวหาอิสราเอลว่า ไม่พร้อมที่จะเจรจาข้อตกลง “two-state solution” ที่จะให้การยอมรับการคงอยู่ของทั้งรัฐอิสราเอลและรัฐปาเลสไตน์

         อิสราเอล

         ส่วนทางอิสราเอล ประธานาธิบดี Benjamin Netanyahu ก็ได้กล่าวสุนทรพจน์ใน UNGA ตอบโต้ปาเลสไตน์ โดยบอกว่า เห็นด้วยที่จะมีรัฐปาเลสไตน์ แต่จะต้องผ่านกระบวนการเจรจา 2 ฝ่ายกับอิสราเอลเท่านั้น และปาเลสไตน์ต้องให้หลักประกันความมั่นคงแก่อิสราเอล โดยได้โจมตีปาเลสไตน์ว่า การเดินหน้าสมัครเป็นสมาชิก UN นั้น ถือเป็นความผิดพลาดครั้งยิ่งใหญ่ โดยได้กล่าวหาว่า การที่การเจรจาไม่คืบหน้านั้น ก็เป็นเพราะฝ่ายปาเลสไตน์เอง 

         อิสราเอลกำลังตกอยู่ในสถานะโดดเดี่ยวมากขึ้นทุกทีในประชาคมโลก ล่าสุด ความสัมพันธ์กับตุรกีและอียิปต์ก็เสื่อมลงอย่างมาก เมื่อเดือนสิงหาคม รัฐบาลตุรกี ได้ขับไล่ทูตอิสราเอลประจำตุรกีออกนอกประเทศ และลดระดับความสัมพันธ์ลง ส่วนสถานทูตอิสราเอลในอียิปต์ ก็ถูกผู้เดินขบวนบุกเข้าทำลาย เช่นเดียวกับที่จอร์แดน เจ้าหน้าที่สถานทูตอิสราเอลก็ต้องรีบหนีออกนอกประเทศ เพราะกลัวสถานทูตจะถูกโจมตี

         การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในโลกอาหรับ หรือที่เรียกว่า Arab Spring ได้เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สถานการณ์ความขัดแย้งอิสราเอล-ปาเลสไตน์ เปลี่ยนแปลงไป โดยรัฐบาลใหม่ของอียิปต์มีท่าทีแข็งกร้าวต่ออิสราเอลมากขึ้น เช่นเดียวกับตุรกี ที่พร้อมสนับสนุนปาเลสไตน์เต็มที่ แม้กระทั่งซาอุดิอาระเบีย ก็ได้เปลี่ยนท่าที โดยตั้งเงื่อนไขว่า หากสหรัฐฯวีโต้ข้อเสนอของปาเลสไตน์ใน UNSC ซาอุดิอาระเบียก็จะไม่สามารถร่วมมือกับสหรัฐฯได้เหมือนเดิม

         แนวโน้มในอนาคต

         ดังนั้น สิ่งที่ต้องจับตามอง ก็คือ แนวโน้มว่า การผลักดันเป็นสมาชิก UN ของปาเลสไตน์จะประสบความสำเร็จหรือไม่ 

ตามขั้นตอนแล้ว กระบวนการสมัครเป็นสมาชิก UN จะเริ่มด้วยการส่งใบสมัครให้แก่เลขาธิการ UN หลังจากนั้น จะเสนอเรื่องให้ UNSC พิจารณา โดยหาก UNSC เห็นชอบ ซึ่งจะต้องมีมติเสียงข้างมาก คือ อย่างน้อย 9 ต่อ 15 เสียง และต้องไม่มีการวีโต้ หลังจากนั้น จะส่งเรื่องให้ UNGA พิจารณาลงคะแนนเสียง ซึ่งจะต้องได้รับเสียง 2 ใน 3 คือ ประมาณ 130 ประเทศ จากปัจจุบัน UN มีสมาชิก 193 ประเทศ 

         สำหรับแนวโน้มการลงคะแนนเสียงใน UNSC นั้น สหรัฐฯได้แสดงจุดยืนอย่างชัดเจนว่า จะวีโต้ โดยขณะนี้ มีสมาชิก UNSC ที่พร้อมจะสนับสนุนข้อเสนอของปาเลสไตน์ คือ รัสเซีย จีน บราซิล อินเดีย อัฟริกาใต้ ไนจีเรีย และเลบานอน ส่วนประเทศที่คัดค้าน นอกจากสหรัฐฯแล้ว ก็มีโคลัมเบียที่ประกาศว่า อาจจะงดออกเสียง ส่วนประเทศที่เหลือก็ยังสงวนท่าทีอยู่ ซึ่งได้แก่ เยอรมนี ฝรั่งเศส บอสเนีย โปรตุเกส อังกฤษ และกาบอง ดังนั้น สหรัฐฯคงจะพยายาม lobby สมาชิก UNSC ให้ลงคะแนนเสียงคัดค้าน  โดยจะต้องได้ถึง 9 เสียง ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่าย และจะมีแนวโน้มสูงว่า ในที่สุด สหรัฐฯก็คงจะต้องวีโต้ แต่สหรัฐฯก็กำลังตกที่นั่งลำบาก เพราะหากสหรัฐฯใช้สิทธิวีโต้ในครั้งนี้ ก็จะทำให้โลกอาหรับและโลกมุสลิมไม่พอใจเป็นอย่างมาก และจะกระเทือนต่อบทบาทของสหรัฐฯในการเป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยปัญหานี้

         อย่างไรก็ตาม ความเป็นไปได้อีกทาง คือ ปาเลสไตน์อาจจะเสนอเรื่องนี้เข้าสู่ UNGA โดยตรง โดยแม้ว่า UNGA จะตัดสินในเรื่องสมาชิกใหม่ไม่ได้ หากไม่ผ่าน UNSC แต่ UNGA สามารถให้สถานะพิเศษแก่ปาเลสไตน์ได้ สถานะดังกล่าว คือ “Observer State” ซึ่งตัวอย่างที่สำคัญของ  Observer State คือ กรุงวาติกัน ดังนั้น จึงมีการเรียกทางเลือกนี้ว่า Vatican Option สำหรับปาเลสไตน์ ถึงแม้จะไม่ได้เป็นสมาชิกของ UN อย่างเต็มรูปแบบ แต่สถานะดังกล่าวก็ดีกว่าสถานะในปัจจุบัน โดยหากปาเลสไตน์ได้รับสถานะ Observer State แล้ว ก็อาจผลักดันให้ UNGA ออกข้อมติตอกย้ำในเรื่องดินแดนของปาเลสไตน์ที่กำหนดไว้ก่อนปี 1967 และกำหนดให้อิสราเอลและปาเลสไตน์แชร์กรุงเยรูซาเล็มร่วมกัน แนวทางนี้ มีความเป็นไปได้สูงที่จะประสบความสำเร็จ ทั้งนี้เพราะ ขณะนี้ มีกว่า 120 ประเทศ ที่มีท่าทีสนับสนุนปาเลสไตน์อยู่ใน UNGA 

         การเดินเกมของปาเลสไตน์ในลักษณะนี้ จะเป็นการกดดันอิสราเอลเป็นอย่างมาก และในอนาคต อาจจะทำให้อิสราเอลต้องยอมเจรจาอ่อนข้อให้กับปาเลสไตน์มากขึ้น