ใกล้เดือนเมษา ย่างเข้าสู่ฤดูร้อนแบบเต็มตัวแล้วนะคะ ถึงหน้านี้เราก็หาวิธีการต่างๆเพื่อคลายร้อนต่างกันไป รวมไปถึงเรื่องของการกินด้วย  ทั้งไอศครีม น้ำแข็งไส และอาหารไทยแบบดั้งเดิมอย่าง"ข้าวแช่" ที่นับเป็นสัญลักษณ์ของอาหารไทยประจำหน้าร้อน อันเป็นที่รู้จักและโด่งดังในหมู่ชาวต่างชาติ ด้วยหน้าตาที่ดูเย็นชื่นใจ ข้าวเมล็ดสวยที่แช่อยู่ในน้ำดอกไม้หอมเย็นชื่นใจ รับประทานคู่กับลูกกะปิทอด เครื่องผัดหวาน และผักเคียง

แต่ใครเลยจะทราบว่า ข้าวแช่นั้นไม่ใช่อาหารไทยแท้ๆ เชื่อกันว่าเป็นอาหารพื้นบ้านของชาวมอญที่ทำสำหรับใช้กราบไหว้บูชาเทวดาในพิธีตรุษสงกรานต์ เรียกชื่อเต็มๆว่า "ข้าวแช่เสวย" หรือ "ข้าวแช่ชาววัง" 

เสนห์ที่น่าหลงไหลของข้าวแช่นั้นอยู่ที่กรรมวิธีในการปรุง การประดิษฐ์ประดอยเอาใจใส่กับการจัดแต่งสำรับให้สวยงาม จุดเด่นอีกอย่างคือ “น้ำดอกไม้” ในฤดูร้อนดอกไม้ไทยต่างพากันชิงออกดอกส่งกลิ่นหอม น้ำที่นำมาใส่ข้าวแช่จึงได้อิทธิพลของดอกไม้เหล่านี้ด้วย นิยมใช้ดอกไม้ไทยที่มีกลิ่นหอมเย็น ถ้าเป็นแบบสมัยก่อนจะใช้น้ำฝนใสสะอาด เวลาเตรียมมักใส่น้ำลงในหม้อดินมีฝาปิด เพื่อให้น้ำนั้นเย็นกว่าอุณหภูมิภายนอก เวลาจะกินสมัยก่อนใช้เกล็ดพิมเสนโรยลงในน้ำเพียงสองสามเกล็ดเพื่อให้เย็นชื่นใจยิ่งขึ้น แต่ปัจจุบันหันไปใช้น้ำแข็งทุบละเอียดแทน

“ลูกกะปิทอด” ถือว่าเป็นหัวใจสำคัญของกับข้าวแช่ จะดูกันว่าข้าวแช่ของใครที่มีฝีมือก็ต้องพิจารณากันที่ลูกกะปิทอดนี้เอง ถัดมาก็มีพริกหยวกสอด, ปลายี่สนผัดหวาน,เนื้อเค็มฝอยผัดหวาน,หัวหอมสอดไส้,ผักกาดเค็มผัดหวาน,ปลาแห้งผัดหวาน , หมูสับกับปลากุเลา คือเครื่องเคียงที่นิยมรับประทานแกล้มกับข้าวแช่ ที่ลืมไม่ได้เลยคือผักสดแกะสลัก เมื่อกับข้าวแช่ส่วนใหญ่เป็นของทอด ก็ย่อมต้องมีผักที่ให้กลิ่นหอมและรสออกเปรี้ยวและขื่นนิดๆไว้ตัดรส แตงกวา กระชาย มะม่วงดิบ ต้นหอม กระชาย และพริกชี้ฟ้าสด จึงถูกนำมาจัดเป็นผักสดไว้กินแนมกับข้าวแช่ การกินข้าวแช่ก็ยังต้องมีวิธีการกินเช่นกัน เริ่มจากนำข้าวใส่ในน้ำลอยดอกไม้ให้สัดส่วนน้ำมากกว่าข้าวใส่น้ำแข็งเล็กน้อยพอให้เย็นชื่นใจ เวลาจะกินให้ตักกับข้าวใส่ปากแล้วตักข้าวตาม ก็จะได้รสชาติทั้งเย็นฉ่ำและความอร่อยกลมกล่อมของกับข้าว

เห็นไหมคะ ว่าวัฒนธรรมการรับประทานของไทยนั้นมีความละเอียด งดงาม และพิถีพิถัน สมควรที่เราจะรักษาไว้ ใครอยากลองรับประทาน แนะนำตำรับดั้งเดิมแบบชาวมอญจะหาทานได้ที่เกาะเกร็ด จังหวัดปทุมธานี หรือรอไปที่งานสงกรานต์พระประแดง จังหวัดสมุทรปราการก็ได้เหมือนกันค่ะ

 

 

ภาพประกอบจากอินเตอร์เน็ต